tentoonstelling Archieven - barbarasevenstern.nl

barbarasevenstern.nl

Categorie: tentoonstelling

Berlijn: wat is nou die heilstaat?

Berlijn, hoofdstad van Duitsland en alom bekend van de muur, die van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 West- en Oost-Berlijn van elkaar scheidde. Ik heb lang niets met Duitsland gehad, voornamelijk vanwege associaties met de eeuwige onredelijkheid van mijn Duitse leraar op de middelbare school jegens mijzelf en mijn vriendinnen.

Die man deed hoogstwaarschijnlijk ook gewoon zijn best, maar dat wil je als puber van zestien natuurlijk niet zien. Hoe frappant dan ook dat mijn eerste bezoek aan deze op één na grootste stad van Europa (Londen is groter) juist met diezelfde vriendinnen was. De tweede keer was met echtgenoot en mede dankzij zijn ijverige notities is deze blog tot stand gekomen.

Comfortabel logeren in Oost-Berlijn

Zelf ben ik verliefd geworden op Oost-Berlijn, of in ieder geval op het buurtje waar ik logeerde. Dat was beide keren in Berlin-Mitte bij Schoenhouse Appartements. Er zijn zeker nog meer leuke en goedkopere plekken te vinden, maar als je met een groep van vier komt, is deze locatie zeer aan te bevelen. Ze verhuren er ook fietsen, wat in Berlijn wel zo handig is.

De appartementen zijn gelegen aan de Alte Schönhauser Strasse, een straat waar je gerust een hele middag door kunt brengen. In ieder geval met je vriendinnengroep. Kledingzaken (van nieuw tot vintage) en hebbedingwinkels worden afgewisseld met verantwoorde koffie- en eettentjes. Een absolute aanrader is te gaan eten bij het beste Vietnamese restaurant van de stad, Monsieur Vuong op nummer 46. Reserveren kan niet, dus wacht je rustig buiten op je tafeltje. Wie geen geduld heeft, vindt een alternatief bij Good Morning Vietnam op nummer 60 of Yam Yam Berlin op nummer 6.

Ein probierteller…

Als er één ding zeker is: in Berlijn hoeft de innerlijke mens niets te kort te komen. Voor het juiste creatieve gevoel ga je ontbijten, lunchen of koffie drinken tussen de ZZP´ers bij Sankt Oberholz, aan de Rosenthaler Straße 72a, een klein half uurtje lopen vanaf het appartement. Daarna is het tijd voor een stadwandeling door Mitte, met o.a. Alexanderplatz, Fernseheturm, La Fayette, Friedrichstraße en Hackesche Höfe. Al dat lopen maakt hongerig en dus stap je binnen bij Barcom’s Deli aan de Sophienstraasse 21 voor een probierteller: vier volwaardige stukken taart om te ‘probieren’.

Het oorlogsverleden is nooit ver weg

Met een zeer goed gevulde maag kun je de wandeling dan weer vervolgen. Museumsinsel, Gendarmenmarkt, Check Point Charly, Potzdamerplatz, Brandenburgen Tor en de Reichstag, het is allemaal de moeite van het bezoeken waard. Verreweg het meest indrukwekkend vind ik Topografie des Terrors, ooit de centrale plek vanuit waar Nazi Duitsland opereerde, tegenwoordig de plek waar de opkomst en ondergang van de structurele en planmatige opbouw van het nazi-Duitsland wordt verteld.

2 kilometer aan meesterwerken

Berlijn heeft evenwel meer dan alleen oorlog historie. De Gemäldegalerie’s vlak bij de Postdamerplatz huisvest een ongekend aantal top schilderijen uit de 13de tot en met de 18de eeuw. Een volledige rondleiding door het museum beslaat een kleine 2 km, je kunt er uiteraard ook voor kiezen alleen de zestien (!) schilderijen van Rembrandt te bekijken.

Candy on bone & art meets food

Hierna heb je wel een borrel verdiend. Bij mooi weer doe je dat bij Biergarten Prater aan Kastanienallee in de wijk Prenzlauer Berg, maar bij slecht kan het ook prima met Ziegenkäsebraut und Avocadocreme bij Keyser Soze op de hoek van de Tucholskystraße en de Auguststraße. Wie van spareribs houdt gaat eten Katz Orange aan de Bergstraße 22, voor wat zij noemen hun candy on bone. De art & food liefhebber kan zijn hart ophalen bij La Soupe Populaire, Prenzlauer Allee 242, het middenklasse restaurant van sterkok Tim Raue en om de locatie (een voormalige bierbrouwerij op de Prenzlauer Allee 242) al een bezoek waardig. Wel lang van te voren reserveren!

Amsterdam-Zuid en tirolerhose

De volgende dag pak je vanuit het appartement de U-bahn 2 naar Wittenbergplatz om te starten met een wandeling door het Kaufhaus des Westens (KadeWe), we zijn er nu immers toch. Via de Kurfürstendamm ga je daarna richting Savignyplatz en deel je een pizza bij Die 12 Apostel aan de Bleibtreustraat 49, die echt de beste steenoverpizza van Berlijn serveert. De wijk doet denken aan Amsterdam-Zuid met prachtige huizen en mooie parkjes. Via de Nollendorfstraße en een markt loop je naar de Akazienstraße 17 waar je bij het niet zo hippe, maar wel zeer Duitse en populaire Gottlob een fles prosecco en een bordje antipasti bestelt. Zelf ben ik die avond beland bij het niet aan te raden Maximilian’s, inclusief tirolerhose bediening in een omgeving die nog het meest doet denken aan het atrium van het Haagse stadhuis.

Op de fiets

In Berlijn pak je ook de fiets. De lange Karl Marxallee met haar typische Oost-Duitse flatblokken brengt je naar naar Boxhagener Platz in de wijk Friedrichshain waar op zondagochtend een (niet zo heel indrukwekkende) rommelmarkt is. Geniet van een Turks-georiënteerd ontbijt in één van de vele tentjes die ook hier te vinden zijn. Daarna fiets je verder naar RAW, een groot en oud industriecomplex uit de tijd van de DDR en inmiddels een alternatieve, anarchistische vrijplaats inclusief rommelmarkt. Zeer naargeestig eigenlijk, maar daardoor ook weer zo echt. Om in de Oost-Duitse sferen te blijven, bezoek je het langste stuk bewaard gebleven ‘Muur’ waarbij de scheiding tussen Oost en West weer even zeer concreet wordt.

Onheilspellende parken en hippe woonwijken

Steek vervolgens de rivier de Spree over en je komt terecht in Kreuzberg, waar de grootste Turkse gemeenschap buiten Turkije zich bevindt. Verscholen in een zijtak van de Spree zit restaurantboot Freischwimmer, waar je zeker een drankje moet doen. Via het vuile en onheilspellende Görlitzer Park kom je terecht in de Oraniënstraße en verlaat je Kreuzberg weer richting Mitte. Het laatste stukje Berlijn per fiets gaat door Prenzlauer Berg, een hippe woonwijk met yuppen. Je kunt hier een bezoek brengen aan de plek waar het eerste concentratiekamp van de Nazi’s werd opgericht, nu een lieflijk en romantisch parkje met waterreservoir. Tegenover drink je dan een laatste drankje bij restaurant Pastenak aan de Knaackstraße 22-24.

Zo veel te doen…

Het is tijd voor vertrek en waarschijnlijk heb je net als ik nog lang niet alles gedaan wat je wilde doen. In mijn geval is dat de Drayton bar bij Cookies & Cream, het strand van Deck 5, 360 graden Berlijn bovenin de Fernsehturm om nog over al die hippe, techno feesten nog te zwijgen. Gelukkig vlieg je vanaf Amsterdam in 1,5 uur naar deze super stad.

Nog even alle genoemde adressen op een rijtje:

Schoenhouse Appartements | Schönhauser Allee 185
Monsieur Vuong | Alte Schönhauser Strasse 46
Good Morning Vietnam | Alte Schönhauser Strasse 60
Yam Yam Berlin | Alte Schönhauser Strasse 6
Sankt Oberholz | Rosenthaler Straße 72a
Barcom’s Deli | Sophienstraasse 21
Gemäldegalerie’s | Matthäikirchplatz
Keyser Soze | hoek van de Tucholskystraße en de Auguststraße
Katz Orange | Bergstraße 22
La Soupe Populaire | Prenzlauer Allee 242
Kaufhaus des Westens (KadeWe) | Tauentzienstraße 21–24
Die 12 Apostel | Bleibtreustraat 49
Gottlob | Akazienstraße 17
Maximilian’s | Friedrichstraße 185-190
Vlooienmarkt (zondagochtend) | Boxhagener Platz
RAW | Revaler Straße 99
Freischwimmer | Vor dem Schlesischen Tor 2
Pastenak | Knaackstraße 22-24
Cookies Cream | Behrenstr. 55
Drayton Bar | Friedrichstraße 158
Deck 5, Schönhauser Allee 80
Fernsehturm, Panoramastraße 1A

Nog niet genoeg adressen? De volgende websites zijn zeker de moeite waard:

Berlijn Blog | Persoonlijke blog van de Nederlandse Marjolein van der Kolk, die in 2011 definitief in Berlijn is gaan wonen

Wat te doen in Berlijn | Persoonlijke blog van de Nederlandse Emma Wijninga, die in 2013 met partner en katten naar Berlijn verhuisde

Berlijninfo.nl

Vier keer koffie in Berlijn

11 juni 2017
Uit mijn comfortzone in Parijs

Eigenlijk ben ik helemaal niet van moderne kunst. Ik vind het vaak ingewikkeld en bedreigend, waarschijnlijk omdat ik het te weinig begrijp. Het feit dat ik mij tijdens een lang weekend Parijs voor Fondation Louis Vuitton bevond, had dan ook alles te maken met de misleidende naam en het must-see gehalte van het gebouw.

Een ijsberg met zeilen
Fondation Louis Vuitton is een gigantisch gebouw dat als een abusievelijk geland ruimteschip oprijst uit het groen van Bois de Boulogne ten Westen van Parijs. Het is de creatie van architect Frank Gehry, bekend van het Guggenhiem Museum in Bilbao. Hij liet zich inspireren door het oude Grand Palais, gebouwd voor de wereldtentoonstelling in Parijs in 1900. Gehry´s ontwerp is opgebouwd uit witte bouwblokken (ijsbergen volgens hemzelf) omringd door twaalf glazen zeilen. Deze zeilen bestaan uit ruim 3600 glazen panelen op houten spanten, elk met een andere vorm. Foto´s tonen het gebouw met alleen doorschijnend glas, wie het nu bezoekt ziet een combinatie van oranje, blauw en groen.

Filantropisch of eigenbelang?
Volgens LVMH* is deze op 27 oktober 2014 geopende Fondation Louis Vuitton een nieuwe fase in de filantropische activiteiten van de groep en haar huizen en een belichaming van hun steun aan kunst, cultuur en erfgoed van de afgelopen vijfentwintig jaar. Dat klinkt nogal narcistisch, zeker in het licht van de grootsheid van het gebouw en critici beklagen zich er over dat het museum alleen ruimte biedt aan gevestigde kunstenaars en niet het jonge talent. In de reisgids lezen wij ook dat Bernard Arnault (President van de Fondation Louis Vuitton) een plek zocht voor zijn kunstcollectie en die van LVMH.

Persoonlijk verdenk ik zo iemand dan onmiddellijk van belastingontduiking.

De account die op een goede dag zegt dat meneer Arnault nu toch echt iets met zijn geld moet doen, voordat het wegvloeit. Arnault heeft sinds zijn ontmoeting met Gehry in 2001 al een natte droom en er is nog wel een stukje grond ten westen van Parijs beschikbaar. Met het juiste netwerk staat er binnen enkele jaren een museum voor kunst uit de 20ste en 21ste eeuw.

Een gecompliceerd gebouw
Hoe dan ook, het gebouw is de moeite waard om naar binnen te gaan, zeker op een mooie dag. Een glazen lift brengt je naar de vierde en hoogste etage, wat evenals de derde, een dakterras is om over heen te wandelen en je te vergapen aan de constructie en het uitzicht over Parijs. Een leuk nationalistisch weetje: de dakterrassen zijn van Nederlandse maak.

Wie hier loopt, kan zich goed voorstellen dat meer dan 400 mensen met behulp van robots serieus gepuzzeld hebben aan de realisatie van dit gecompliceerde gebouw. Een timelaps filmpje op de website van Fondation Louis Vutton geeft dit proces in een behapbare anderhalve minuut weer.

Het onbekende
De tentoonstelling ten tijde van mijn bezoek toont het werk van elf Chinese artiesten uit de collectie van Fondation Louis Vuitton. Had ik al niets met moderne kunst, Chinese kunst zegt mij al helemaal niets. Wel even kijken, want we zijn er nu toch. Daarnaast is het ook leuk iets te bezoeken wat je uit jezelf niet zou hebben uitgekozen. Wie weet wordt ik nog positief verrast.

Chinees vakmanschap
En dat word ik. Zeker niet door alles (ik heb niets met opengesneden herten en dode bomen), maar de schilderijen van Zhang Huan vind ik prachtig. Hij maakt ze met as dat hij met behulp van honderd assistenten uit tempels haalt. Blijkbaar is dat toegestaan, het lijkt mij nogal heilig. De kunstenaar ziet het als spiritueel, want het is dit aspect in combinatie met Maoïstisch iconografie, waarmee hij een eerbetoon brengt aan de gemeenschappelijke ziel van zowel de levende als de doden. Ik zie vooral twee hele grote schilderijen en verwonder mij over de precisie en realiteit van het werk. Zowel van veraf als dichtbij blijven de schilderijen van Huan indrukwekkend vakmanschap.

Zhang Huan, National Day, 2009 | ash on linen

Zhang Huan, detail van Great Leap Forward, 2007 | ash on linen

Een tweede verrassing zijn de filminstallatie. Virtual reality en de werkelijke wereld lopen door elkaar heen en enkelen zijn misselijkmakend, zoals een rollercoaster dat ook kan zijn. Niet allemaal even aansprekend en toch blijf je kijken.

Verplaatsing en immigratie
Dat laatste geldt zeker voor de installatie Ten Thousand Waves door Isaac Julien, een Engelse kunstenaar van Caribische afkomst. Stel je voor: een grote donkere zaal met meerdere projectieschermen. Ga zitten op de grond en laat jezelf opgaan in de filmdialoog van de schermen om je heen. De hogere thema’s zijn verplaatsing en immigratie. Het verhaal die van de 23 illegale Chinese vissers die in 2004 in Morecambe Bay (Engeland) door het opkomende tij werden weggevaagd naast de zestiende eeuwse Chinese legende waarin Mazu, godin van de zee, de zeilers juist redt. Oude beelden wisselen zich af met met nieuwe, verschillende camerastandpunten verschijnen op verschillende schermen en dat alles met op de achtergrond een fluisterende vrouwenstem, waarvan ik mij niet eens meer kan herinneren of het Chinees of Engelstalig was. Eén grote beleving.

Regenwater en LED-verlichting
Wie het museum verlaat, doet dit niet voordat hij langs het waterbasin aan de voet van het gebouw is gelopen. Opgevangen regenwater stort zich uit over een brede trap en verdwijnt in een gracht langs het museum. Prismavormige gele glazen kolommen vormen een moderne zuilenrij, waarom is mij niet duidelijk, maar mooi is het wel (naslag leert mij dat het hier gaat om werk van de Deense kunstenaar Olafur Eliasson, genaamd Inside the Horizon; het is een LED-licht systeem met gekleurd glas, spiegels en geluid)

Al bij al is Fondation Louis Vuitton bij mooi weer zeker een bezoek waard. Is het niet helemaal om de collectie, dan toch zeker om de constructie en het uitzicht over Parijs.

Fondation Louis Vuitton
8 Avenue du Mahatma Gandhi, 75116 Paris, France
Telefoon: +33 (0)1 40 69 96 00

A selection of works by Chinese artists from the Collection (27 januari – 29 augustus 2016)

* LVMH: Louis Vuitton Moët Hennessy of Moët Hennessy Louis Vuitton is het grootste conglomeraat ter wereld van luxeproducten

Informatie over de bouw van het project komt mede van de website van De Architect.

19 april 2016
Misschien wel het mooiste museum in Parijs

Wie aan musea in Parijs denkt, denkt al snel aan het Louvre. Dat is toch jammer, als je je bedenkt dat de stad zo’n 150 grote en kleine musea herbergt.

Eén van die musea is het Musée Jacquemart-André, gelegen aan de Boulevard Haussmann. Tegenwoordig is deze drukke boulevard bekend om zijn grote warenhuizen als Le Printemps en Galeries Layfayette. Zo’n 150 jaar geleden was dit, dankzij de stadsuitbreiding van prefect Haussmann, een nieuw-bij-Parijs-horend gebied, waar de rijke adel en succesvolle bankiersfamilies hun huizen lieten bouwen.

Erfgenaam en kunstliefhebber
Edouard André wordt in 1833 geboren in zo´n schatrijke Protestante bankiersfamilie en kan zich als enig erfgenaam van zowel zijn vaders als moeders kant wel wat veroorloven. In 1869 koopt hij een stuk grond aan de dan nog in ontwikkeling zijnde Boulevard Haussmann en geeft architect Henri Parent de opdracht een huis voor hem te bouwen dat zich kan meten met de grootste van het land. Parent, net gepasseerd door Charles Garnier voor de bouw van het nieuwe Operahuis in de stad, voert de opdracht met verve uit. In 1876 vindt de zeer succesvolle inauguratie van het huis plaats en kunnen de genodigden zich vergapen aan de theatrale smaak van de eigenaar en de architect.

Grandeur
Wie het huidige Musée Jacquemart-André bezoekt en door de poort het terrein oploopt, kan dat nog steeds. Het is goed voor te stellen hoe hier de koetsen via de deels overdekte helling uitkwamen op de binnenplaats. Negeer de lelijke moderne gebouwen die grenzen aan het huis en richt je blik op de ingang; Parent heeft aan zijn opdracht meer dan voldaan.

Binnenin wordt direct duidelijk dat het hier zowel om een museum als om een (voormalig) woonhuis gaat. De privé vertrekken zijn klein, het grootste gedeelte van de benedenverdieping is gewijd aan formele ontvangstruimtes, waarbij de grootte van de kamers aangepast kan worden aan het aantal gasten. Een mijns inziens briljante constructie in een woonhuis uit die tijd.

Blikvanger
De absolute blikvanger in de architectuur is het trappenhuis, waarschijnlijk Parent’s zoete wraak op Garnier en zijn Operahuis. Twee sierlijke trappen kronkelen zich op symmetrische wijze een weg naar boven. Niet in het midden van de ruimte, wat in die tijd gebruikelijk was, maar geheel aan het uiteinde van het huis tussen een steunmuur en een marmeren zuil. Neem vooral de tijd dit kunstwerkje al vanuit de muziekkamer te bekijken.

Kunstliefhebber met middelen
Naast de indrukwekkende kamers is er natuurlijk de kunstcollectie. Edouard André begint zijn collectie met wat men indertijd ‘bimbelots’ noemt, oftewel ´snuisterijen´. Een relatief begrip, als je je bedenkt dat het hier gaat om kleine charmante zilverstukken, sieraden, miniaturen en tapijten. Ook verzamelt hij de typische schilderijen van zijn tijd, zoals landschappen en genre stukken van Delacroix.

In 1872 hangt hij zijn politieke carrière aan de wilgen en richt zich volkomen op het verzamelen van kunst. Niet alleen heeft hij er het huis en de middelen voor, ook houdt hij er een voor die tijd originele kijk op na door schilderijen te combineren met beeldhouwwerken, meubelstukken en kunstvoorwerpen uit dezelfde perioden (een opstelling die het Museum des Decoratifs nu als onderscheidend bestempeld bij hun tentoonstelling Fast Forward).

Gelukkig verstandshuwelijk
Edouard’s huwelijk met de veel jongere kunstenares Nélie Jacquemart is cruciaal in de realisatie van het museum zoals wij dat nu kunnen bewonderen. Over deze dame zelf is weinig bekend, wat haar voor mij een zeer intrigerend persoon maakt. Ze is van eenvoudige komaf en lijkt het vaste pad te hebben gevolgd van jonge kunstenaars uit haar tijd. In 1872 ontmoet ze Edouard André wanneer hij haar inhuurt om zijn portret te schilderen en in 1981 trouwen ze. Het is een verstandshuwelijk, maar wel zeer succesvol, dankzij hun gedeelde interesse in de uitbreiding en presentatie van hun kunstcollectie. Het feit dat Nélie na enige tijd van slaapkamer ruilt, om dichter bij haar man te zijn, vind ik persoonlijk veelzeggend.

Het echtpaar Jacquemart-André. De duidelijk meer flatteuze schilderijen zijn van de hand van Nélie.

Periodekamers en een Italiaans museum
De benedenkamers in het huis aan de Boulevard Haussmann worden ingericht als periode kamers, gewijd aan het werk van achttiende eeuwse Franse kunstenaars, zoals Nattier, Drouais, Chardin en Fragonard.

De bibliotheek maakt hier een uitzondering op. Edouard André, zich bewust van de invloed van de zeventiende eeuwse Vlaamse en Nederlandse meesters op de Franse kunstenaars, verzamelde een aantal schilderijen waar een groot museum zijn vingers bij af zou likken. In de intimiteit van de kleine kamer, die om voor de hand liggende reden aan het Mauritshuis in Den Haag doet denken, hangen maar liefst drie Rembrandt´s, een Jan De Bray, een Judith Leyster, twee Van Dyck´s, een Hals en een Ruysdael.

Vindingrijk
De eerste etage, die Edouard als verrassing voor zijn vrouw laat inrichten als studio, wordt op haar verzoek de plek waar de Italiaanse Renaissance kunstwerken worden tentoongesteld, die ze op hun vele reizen naar Italië verzamelen. Naast Italië zijn er reizen naar het Midden Oosten, Cairo, Luxor en Aswan, Berut, Constantinopel en Athene. Elk jaar worden er honderden kunstwerken naar Parijs getransporteerd, wat mij direct doet afvragen hoe zoiets dan gaat. ‘Nee, deze Tiepolo vond ik in Florence.’ En dan staat er ergens in Florence een huis met een muur of plafond minder.

Rechtszaak
In 1893 sterft Edouard, slechts zestig jaar oud, en vindt Nélie zichzelf in strijd met zijn neven, die haar ervan beschuldigden de erfenis van haar man te misbruiken. Voorzienend als deze neven zijn, hebben zij ten tijde van het huwelijk tussen Edouard en Nélie een contract laten opstellen dat voorschrijft dat Nélie bij Edouard´s overlijden niet méér krijgt dan een redelijke bruidsschat. Nélie is tenslotte arm geboren en de neven willen zich er zeker van stellen dat het familiefortuin hun kant opkomt. Helaas voor hen is ook Edouard voorzienend geweest door vlak voor zijn dood een testament op te stellen waarin hij zijn hele bezit aan zijn vrouw toekent. Een rechtszaak volgt, die uiteindelijk door Nélie gewonnen wordt.

Openbaar museum
Weduwe Nélie gaat weer reizen en vult de reeds bestaande collectie aan tot wat het nu is. Na haar dood in 1912 komt het privé huis in het bezit van Institution de France, die het conform de wens in haar testament in 1913 openstelt voor het grote publiek.

Een museum én voormalige woonhuis, misschien wel het mooiste van Parijs.

Musée Jacquemart-André
158, bd Haussmann, 75008 Paris, Frankrijk
Tél. : 01 45 62 11 59 / Fax : 01 45 62 16 36
message@musee-jacquemart-andre.com

Wie het museum bezoekt, stapt zeker ook binnen bij Café Jacquemart-André, de theesalon in de voormalige eetkamer van het huis. Geen tijd voor lunch? Neem dan wel de tijd voor één van de overheerlijke taartjes uit de keuken van Pâtisserie Stohrer en Michel Fenet’s Petite Marquise.

De foto geheel bovenaan is afkomstig van de website van het museum, evenals de afbeeldingen van het echtpaar zelf.

18 april 2016
Fashion Forward in Parijs

Musée des Arts Décoratifs, gelegen aan de rue de Rivoli in het centrum van Parijs, richt zich op toegepaste kunst. Of, om het meer tastbaar te stellen, nuttig én mooi.

Mode in het zonnetje
De huidige modecollectie van het museum is het resultaat van de samenvoeging van de oorspronkelijke collectie van Musée des Arts Décoratifs en die van de Union Française des Arts du Costume (UFAC) in 1986 en omvat meer dan 150.000 stukken. De dertigste verjaardag van de opening van dit Musée des Arts de la Mode wordt aangegrepen om dit collectieve avontuur en belangrijk modemoment in het zonnetje te zetten. De tentoonstelling Fashion Forward, drie eeuwen mode wil een nieuw licht schijnen op één van de rijkste collecties uit de wereld, door de stukken in hun menselijke, artistieke en sociale context te plaatsen.

Beleving
Wie Ode aan de Nederlandse mode in het Gemeentemuseum Den Haag heeft gezien, weet dat een dergelijke opstelling minder baanbrekend is dan het Musée des Arts Décoratifs wil doen geloven. Dat is niet erg (we zijn tenslotte in Parijs) , want evenals in Den Haag draagt deze insteek bij aan de beleving van de tentoonstelling. Wanneer eisen en vaste regels over behoud en presentatie tijdelijk kunnen worden losgelaten, ontstaat de mogelijkheid mode te laten zien als het kunstgebied dat het werkelijk is. Mode is immers zoveel meer dan alleen wisselende technieken, stoffen en ontwerpen.

Mode vertelt het verhaal van veranderende tijden en opvattingen en daarmee de kunst van het leven.

En dat is wat Fashion Forward, drie eeuwen mode doet. 300 stukken uit de collectie worden voor het eerst in het schip van het museum getoond, elke ruimte een wereld op zichzelf, dankzij de wisselwerking met objecten uit andere collecties van het museum. Denk aan achttiende-eeuwse houtpanelen of behang van Zuber. De zwart-wit videobeelden die hoog in een hoek van enkele van de ruimtes stilzwijgend toelichting bieden op de getoonde stukken, vind ik persoonlijk minder verrijkend. De muurvitrines met potjes, spiegeltjes en flacons uit het begin van de vorige eeuw zijn daarentegen wel weer zeer de moeite waard.

Toegankelijk
De chronologische volgorde die de tentoonstelling aanhoudt, maakt hem toegankelijk en leidt je in één vloeiende beweging van oncomfortabele corsetten naar hoge tailles en meer praktische two-pieces, waarbij de kleding voor de vrouw (weinig verrassend) duidelijk meer ontwikkeling doorgaat dan die voor de man. Wel onverwacht: doet kleding uit de 18de en 19de eeuw respectvol historisch aan, stukken uit begin twintigste eeuw ogen ouderwets en daarmee minder aantrekkelijk. Pailletten op een avondcape van Schiaparelli vervagen in vergelijking met de decoratie op een Dolman jas en één avondjurk roept zelfs sterk de associatie op met Prinses Leia uit Star Wars.

Kwantiteit én kwaliteit
Alle prachtige historische stukken ten spijt, het hoogtepunt van de tentoonstelling vind je in de laatste zaal. Mode van nog niet zo heel lang geleden, haute couture en prêt-à-porter, zowel klassiek als eclectisch. Van Chanel, Dior, Yves Saint Laurent, Balenciaga, Pucci, Ungaro, Kenzo, Lagerfield, Lang, Lacroix, Gaultier, Comme des Garçons, Yamamoto, Prada, Dries van Noten,(Maison) Margiela, Galliano naar Rick Owens. Het effect van kwantiteit én kwaliteit is een lust voor het oog, niet in het minst door de opstelling van de etalagepoppen op golvende trappen in het midden van een hoge witte hal. De begeleidende tekstbordjes zorgen voor wat gepuzzel, wie perse wil weten wie-wat-maakte, adviseer ik de catalogus aan te schaffen.

Fashion Forward, drie eeuwen mode is een indrukwekkende tentoonstelling, die zeker de moeite waard is voor iedereen die van mode houdt en tussen 7 april en 14 augustus in Parijs is.

Musée des Arts Décoratifs
107, rue de Rivoli 75001 Paris, France
Telefoon: +33 (0)1 44 55 57 50

Om drukte zoveel mogelijk te voorkomen, probeer je vóór één uur binnen te zijn.

Fashion Forward, drie eeuwen mode
7 april – 14 augustus
Omdat de geschiedenis van de mode ook de geschiedenis van lichaam en stijl is, heeft het museum de Britse danser en choreograaf Christopher Wheeldon de artistieke begeleiding over de tentoonstelling gegeven, waarbij hij samenwerkte met scenograaf Jérôme Kaplan en assistent Isabelle Vartan. Ook leuk om te weten: H&M is de exclusieve sponsor van de tentoonstelling.

De catalogus van de tentoonstelling kost €55 en is Franstalig (maar het gaat natuurlijk vooral om de foto’s).

14 april 2016
Uit het depot van het Mauritshuis
Een depot is een plaats waar dingen verzameld of bewaard worden. Ik noem dat gewoon de zolder en de schuur (en echtgenoot ons hele huis), een museum spreekt over depot. Een plek waar, net zoals bij jou en mij, spullen staan opgeslagen
- waarvoor je geen plaats hebt;
- die je eigenlijk te lelijk vindt om op te hangen (maar je kunt het ook niet weg doen, want gekregen van je (schoon)moeder);
- die je juist prachtig vindt, maar op dit moment niet passen in je strak moderne inrichting;
- waarvan je al drie verschillende versies in de kamer hebt staan;
- waarvan je zojuist een nog veel mooier exemplaar hebt aangeschaft.
Net zoals je je eigen gasten over het algemeen niet meetroont naar genoemde zolder of schuur, is ook het depot van een museum verboden terrein voor bezoekers. Terwijl niet alles wat daar ligt opgeslagen per definitie slecht is. In de woorden van het Mauritshuis is er sprake van hoogtepunten en dieptepunten. Dit museum in het centrum van Den Haag presenteert tot en met 8 mei 2016 tweeënvijftig werken uit depot in de aparte tentoonstellingszaal in de Royal Dutch Shell Vleugel. Het geeft hiermee een kijkje in de ontwikkeling van de collectie en de keuzes die bepalen wat wel en niet op zaal getoond wordt.

Binnen de vaste collectie
Soms is dit overduidelijk, een werk van Andy Warhol past simpelweg niet in de vaste opstelling van een museum van Nederlandse schilderkunst uit de Gouden Eeuw. Hetzelfde geldt voor een Duits portret uit het einde van de achttiende eeuw.

Slechte omstandigheden
Wie de barsten en gebladderde verflagen op het schilderij van Karel Slabbaert ziet, begrijpt ook direct waarom dit normaal gesproken niet op zaal hangt. Van het schilderij dat zo kromgetrokken was dat het niet meer in zijn lijst pastte, is dat minder duidelijk, nu een modern, flexibel raamwerk het paneel ondersteunt. De bolling maakt het werk voor mij juist nog interessanter, mede doordat het genoemde raamwerk ook wordt getoond. Waarschijnlijk is de voorstelling van mindere kwaliteit dan anderen in zijn soort.

Alleen het allermooiste
Want het Mauritshuis wil in zijn vaste collectie alleen het beste van het beste tonen. En als je vijf werken van Van Goyen bezit, heb je de luxe precies dat te kunnen doen. De tentoonstelling biedt de bezoeker de kans hier zijn eigen mening over te vormen door de schilderijen voor deze keer bij elkaar te tonen.

Woonhuis
En dan is er nog zoiets als plek. Het Mauritshuis is ooit gebouwd als woonhuis. Dit geeft het museum zijn unieke intieme sfeer, maar ook beperkingen als het aankomt op aantal en formaat van getoonde werken. Het moge duidelijk zijn dat voor een reeks van 25 officiersportretten geen ruimte is.

Miskoop?
Het gebeurd ons allemaal wel, de miskoop. Zo ook Koning Willem I, toen hij in 1821 voor het Mauritshuis een verzameling verwierf. Het in de tentoonstelling getoonde Vrouwelijke figuur hieruit wordt inmiddels beschouwd als werk van een anoniem Italiaans kunstenaar in plaats van de grote meester Rafaël. Saillant detail hierbij is dat min of meer toevallige röntgenfoto’s (‘er was nog even tijd om een opname te maken van dit werk’) recentelijk aantoonden dat achter de valse Rafaël een ondergrond van Italiaans goudleer compleet met stempels uit de 16de eeuw bleek schuil te gaan. Het dieptepunt bleek een unicum. Wat dit betekent voor de toekomst van het schilderij blijft in de tentoonstelling onbeantwoord.

Tot in de eeuwigheid?
Of een kunstwerk, eenmaal in depot, voor de eeuwigheid blijft opgeslagen, heeft ook te maken met ontwikkelingen op de markt en die van het museum zelf. In dit licht toont de tentoonstelling werken van de reserve bank, schilderijen die tijdelijk binnen de vaste collectie worden getoond als daar plaats voor is.

Zelf ken ik het verhaal van een klein schilderij genaamd Mars en Venus betrapt door Vulcanus van de Utrechtse schilder Joachim Wtewael. De scène in deze voorstelling werd jaren te pikant bevonden om op zaal te hangen. Toen de populariteit van Wtewael aan een opmars begon, herinnerde de toenmalige directeur van het museum zich dat er nog een werk van de schilder in depot hing. Een mooi staaltje wie wat bewaard, heeft wat. Inmiddels maakt het onderdeel uit van de vaste collectie van het Mauritshuis.

Verkiezingen
In de tentoonstelling is nog één plek niet ingevuld. Wel is er een voorselectie gemaakt van een zestal schilderijen, waarop de (virtuele) bezoeker kan stemmen. Het werk met de meeste stemmen komt straks op de lege plek te hangen, waarna de verkiezingen weer doorgaan. Het meest favoriete schilderij krijgt deze zomer een plek in de vaste tentoonstelling van het Mauritshuis. Jij kunt ook stemmen, en wel hier.

Bescheiden kijkje
De tweeënvijftig werken uit depot, waarvan dus 25 officiersportretten, zijn niet schokkend, verrassend of adembenemend. Ze bieden wel een bescheiden kijkje achter de schermen van het museum. En dat is altijd leuk.

Het Mauritshuis is gevestigd in het centrum van Den Haag en de gehele week geopend van 10 – 18 uur, behalve op maandag vanaf 13 uur en op donderdag tot 20 uur.
De tentoonstelling Hoogte en Dieptepunten uit het depot is te zien van 4 februari tot en met 8 mei 2016.
Conservator tentoonstelling Edwin Buijsen.

Een deel van de collectie van het Mauritshuis is ook te zien in Galerij Willem V, op vijf minuten lopen vanaf het Mauritshuis en geopend van dinsdag tot en met zondag van 12 – 17 uur.

Meer weten?
De Vrije Academie biedt twee lezingen aan, respectievelijk op 16 februari en 13 maart (11:00 – 12:00 uur)

Foto bovenaan deze post is afkomstig van de website van het Mauritshuis
5 februari 2016
O, O, die ode aan de Nederlandse mode

Je hebt nog maar tot en met 7 februari a.s. om naar de tentoonstelling Ode aan de Nederlandse mode in het Gemeentemuseum Den Haag te gaan. Dat zijn nog maar vijf dagen als je deze post op de dag van schrijven leest. Vijf dagen, waarin je vast al het één en ander gepland hebt. Of juist helemaal niets, wat meestal ook niet vanzelfsprekend is.

En toch zou ik je willen aansporen ergens vóór 8 februari de tijd te vinden om deze tentoonstelling te bezoeken.

Want o, o, wat een ode. Niet vanwege lovende en hoogdravende lofzang op tekstborden of in ondersteunende videobeelden. Nee, de ode is het tentoongestelde zelf. De verzameling creaties van modeontwerpers van Nederlandse bodem van de late 19de eeuw tot heden. De vormgeving van de tentoonstelling is hierbij cruciaal en heeft een optimale sfeer weten neer te zetten.

Kenmerken
Zoals gebruikelijk met grote tentoonstellingen in het Gemeentemuseum, is ook de Ode te vinden in de grote zalen op de eerste etage van het museum. Verwacht geen chronologische volgorde van de ontwikkeling van de vaderlandse mode. De creaties worden tentoongesteld aan de hand van een tiental opvallende kenmerken van het Nederlandse modeontwerp. En dat werkt.

Een warme deken van blauw
Neem nou de blauwe kamer, de eerste kamer na de introductiezaal. Direct een warm welkom, want deze kamer omarmt je in een deken van.., ja, blauw.
Blauw blijkt door de jaren heen een geliefde kleur in het Nederlandse modebeeld. De onvermijdelijke inhuldigingsjapon en –mantel van koningin Maxima tref je hier aan. Niet prominent op een voetstuk in het midden van de tentoonstelling dus, maar als onderdeel van de verzameling historische en nieuwe ontwerpen. Dat is prettig, want de tentoonstelling is zoveel meer dan deze geroemde japon (die wat mij betreft het meest tot zijn recht komt aan het lijf van onze koningin zelf).

Couture
Na de blauwe kamer kun je bijkomen bij de ogenschijnlijk ingetogen couture van Hirsch & Cie en Metz & Co, waarbij werk van Neerlands eerste couturier, Joan Praetorius, uiteraard niet ontbreekt.

Futuristisch en tijdloos
Ook specifieke aandacht voor innovatie en experiment, ofschoon dit van alle ontwerpen gezegd kan worden, wanneer je ze vanuit hun tijd bekijkt. Zo zijn zowel de huidige 3D creaties van Iris van Herpen als de metallic kunstleren pakken van Alice Edeling uit de zestiger jaren futuristisch te noemen. Wat dan ook opvalt is de tijdloosheid van het overgrote deel van de collectie.



Kleurbeleving
De klapper van de tentoonstelling zit wat mij betreft in de grootste zaal, die bij binnenkomst onmiddellijk de associatie van een caleidoscoop oproept. Het thema is kleur en dat is dan ook wat de bezoeker krijgt, mede door een optimale wisselwerking van het tentoongestelde met het inrichtingsontwerp.



Extravagant
Eenzelfde uitbundigheid is ook terug te vinden bij de excentrieke uitgaanskleding van ontwerpers als Bas Kosters, waar je je, al dan niet in combinatie met een silent disco, aan kunt vergapen. Humor is een begrip dat opkomt, maar ook de hoeveelheid pailletten doet terug denken aan het prachtige borduurwerk op de avondjurk van Frank Govers in de eerdere blauwe kamer. Extravagant wordt hiermee een breder begrip.

Klare lijnen en meer
Naast al deze uitgelatenheid is er ook ruimte voor rust. Zo komt de combinatie zwart en wit op meerdere plekken van de tentoonstelling terug en zijn er ontwerpen waarbij de nadruk ligt op geometrie en primaire kleuren.



Op de foto
Wie na dit alles betreurt niet zelf een Avelon, Taminiau, Van Benthum, Van Herpen of Iversen te bezitten, kan zijn hart ophalen in de laatste zaal, waar de bezoeker de mogelijkheid heeft zich te fotograferen achter een outfit van één van de genoemde ontwerpers.

Kijk en bewonder
Het moge duidelijk zijn, Ode aan de Nederlandse mode toont topstukken van ontwerpers als Max Heymans, Dick Holthaus, Frans Molenaar, Fong Leng, Frank Govers, Viktor & Rolf, Iris van Herpen en Jan Taminiau. Niet alleen een must-see voor de modeliefhebber, maar zeker ook de moeite waard als je van inrichting en beleving houdt.

Afterthought
Een foto op het introductie bord van de tentoonstelling springt bij mij in het oog. Een jongen fiets over het strand, meisje achterop. Het is koud en de aanwezigheid van een geopende paraplu suggereert zelfs regen. De jongen en het meisje dragen kleurrijke breisels en ik herken het beeld van mijn verzameling oude modeplaatjes uit de jaren tachtig. Een dergelijk beeld komt nergens meer terug in de tentoonstelling, net zo min als ontwerpen van merken als Soap Studio, Mexx of Mac & Maggie. Terwijl het bij mij, tiener in de jaren tachtig, direct om meer roept.

Het Gemeentemuseum Den Haag organiseert jaarlijks een grote mode tentoonstelling. Wellicht dat het tijd is voor een overzicht van mode campagnes aan het grote publiek.

Het Gemeentemuseum Den Haag is geopend van dinsdag t/m zondag van 11:00 – 17:00 uur.
Iedere zondag is er tevens van 12:00 – 16:00 uur Open Kinderatelier, gratis te bezoeken voor jongens en meisjes vanaf 5 jaar (max. 45 minuten per kind). Handig, want dan kan jij als ouder of begeleider nog even rustig een rondje doen of iets nuttigen in het Grand Café van het museum.

Ode aan de Nederlandse Mode is nog te zien tot en met zondag 7 februari 2016.
Conservator Madelief Hohé, art direction Maarten Spruyt en Tsur Reshef.
De catalogus van de tentoonstelling is voor €22,50 te koop in de museumwinkel (niet goedkoop, wel de moeite waard).

De unieke fotoshoot van Sabrina Bongiovanni (fotografie) en Maarten Spruyt (art direction) is een vermelding waard. De geometrische lijnen van de typisch Hollandse landschappen en architectuur versterken de creaties, wat resulteert in een prachtig eindresultaat. Te bewonderen op de tentoonstelling en in de genoemde catalogus.

2 februari 2016
Herkenning en beleving in het Tropenmuseum

Wie mijn berichten rondom mijn boek-in-wording volgt, weet dat een deel van het verhaal zich afspeelt in jaren zestig. De huidige tentoonstelling The Sixties – A Worldwide Happening in het Tropenmuseum in Amsterdam is voor mij dan ook een must-go. Waar beter inspiratie opdoen (of op z’n minst feiten checken) dan tussen de mode van Thea Porter, de broek van Jimi Hendrix en de posters uit deze roerige tijd?

Gemengde gevoelens
Het is jaren geleden dat ik voor het laatst in het Tropenmuseum ben geweest. Sterker nog, ik heb een zeer slechte herinnering van een middag knutselen aan een pijl en boog, die ik vervolgens niet mee naar huis mocht nemen. Als je vijf bent is dat licht traumatisch. Je kunt dus veilig stellen dat ik met gemengde gevoelens naar binnen stap.

Enthousiasme
De baliemedewerker begroet mij als een verloren ziel en roept onmiddellijk dat ik toch zeker naar het kindermuseum moet gaan. Over tien minuten vertrekt het vliegtuig naar Marokko, dus als ik opschiet, red ik het nog net. Overweldigd door zijn oprechte enthousiasme pak ik mijn boardingpas en Marokkaans paspoort (‘die heeft u toch altijd al willen hebben‘) aan.

Markthal
Tropenmuseum Junior bevindt zich op de eerste verdieping aan één van de zijkanten van de monumentale Lichthal die het centrale hart van het museum vormt. Deze plek alleen al is indrukwekkend genoeg om even stil te staan en de immense afmeting ervan op je in te laten werken. Het heeft iets markthal-achtigs, de wijze waarop de tentoonstellingsobjecten en winkelmaterialen een deel van de enorme ruimte innemen.

Tropenmuseum Junior
Voor het Tropenmuseum Junior staat een incheckbalie, compleet met beeldscherm waarop de tijden van vertrek staan aangegeven. Ik toon mijn boardingpass aan de Marokaanse baliemedewerkster en krijg een stempel in mijn nieuw verworven paspoort. Als ik Yousef straks wil volgen, dan komt alles goed. Achter mij zitten twee jongens met een koptelefoon op hun hoofd naar iets over de tentoonstelling te luisteren. Een stukje verderop knutselt een meisje ijverig aan een ketting. Zelf stuur ik echtgenoot via een digitaal scherm een e-card met een Arabisch ‘I love you’.

Op reis
En dan is het tijd om aan boord te gaan. Een dikke vliegtuigdeur opent zich en wij volgen de baliemedewerkster een smalle gang in, waar grote lichtgevende borden van het type Schiphol de richting aangeven. Eenmaal in het vliegtuig nemen we plaats op rechtopstaande koffers die als stoel dienen. De deur gaat dicht en beeldschermpjes klappen uit het plafond naar beneden. De reis gaat beginnen!

Onze Marokkaanse reisbegeleiding zingt in het gangpad een lied, waarna op de schermpjes een introductie film wordt getoond. Het is het verhaal van Esmaa, Fatima, Nasrdin en Yousef, die de bezoeker middels een speurtocht laten meemaken wat zij zelf ontdekt hebben in het land van hun ouders.

Beleving
Tegen de tijd dat ik het vliegtuig uitstap, waan ik mij werkelijk in Marokko. De medina, huizen en een heus plein, Nederland voelt ineens heel ver weg. We drinken mierzoete muntthee en luisteren naar het verhaal van Yousef, wat ik persoonlijk wat erg lang vind voor de allerkleinste onder ons. Daarna mogen we zelfstandig op speurtocht langs de blauwe nissen, op zoek naar woorden. Omdat ik elk audiofragment bij een nis dien af te luisteren voor het gewenste woord, kan ik niet smokkelen. Daarnaast heeft een achtjarig jongetje bepaald dat hij niet bij zijn moeder, maar ´bij mij´ hoort, en dus ga ik braaf alle items af. Als alle woorden zijn verzameld, ontstaat er een vraag. Mijn antwoord hierop schrijf ik op een eerder gekregen ansichtkaart, die ik in de daarvoor bestemde gele brievenbus gooi. Wellicht dat ik straks met het hele gezin een VIP reis door de tentoonstelling mag maken.

A worldwide happening
Dan is het twee uur en moet ik haast gaan maken voor waar ik werkelijk voor kwam, The Sixties. Na alle beleving in Marokko ervaar ik de tentoonstelling als een statische opstelling van diverse zaken uit de zestiger jaren. Ik wandel wat doelloos door de verschillende eilanden van onder meer affiches, ruimtevaart objecten, muziek, en kleding. Om mij heen wijzen bezoekers elkaar op items die zij zelf ook hebben gedragen of gedraaid. Ik lees een tekst van Martin Luther King ´Free at last´, een beroemde uitspraak waar ik zelf ook in mijn boek Familiegeluk aan refereer.

The Sixties laat zien hoe wereldwijde veranderingen zich vertaalden in mode, muziek, architectuur en fotografie. Het geeft een wereldwijde blik en terwijl ik rondloop, realiseer ik mij dat ik meer opzoek ben naar de Haagse kant van de beginjaren zestig. Tenslotte is dat waar mijn verhaal zich op richt. Mijn oog valt op een bijschriftbordje bij een zelfgehaakt vestje ‘….kocht ik één keer per jaar bij de Bonnetterie chique kleding van Corrège of van Mof.‘ Ik maak alsnog een aantekening.

In tegenstelling tot Ziezo Marokko verwonder ik mij minder over de objecten in The Sixties tentoonstelling. Ik ben met ze bekend of met een afgeleide ervan. Zoals het museum zelf op haar website aangeeft, zijn de jaren 60 nooit weggeweest. De wereld van nu bouwt voort op de iconen van toen.

Wereld café
Ik rond mijn bezoek aan het Tropenmuseum af met een cappuccino en een zeer verantwoord broodje zwarte bonen humus in Café De Tropen. Het is die dag de enige plek in het museum waar ik bij binnenkomst mijn kaartje moet scannen.

Het Tropenmuseum is zeker een bezoek waard.

Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag en gevestigd in het monumentale KIT (Koninklijk Instituut voor de Tropen) in Amsterdam.

The Sixties tentoonstelling is nog tot en met 13 maart 2016 te bezichtigen.

Ook naar ZieZo Marokko? Hou er dan rekening mee dat er alleen gevlogen wordt in het weekend en op alle dagen van de schoolvakanties. Reserveren is verplicht, maar kan, als je geluk hebt zoals ik, ook nog bij de kassa.

21 januari 2016